Odpowiedź na postawione w tytule artykułu pytanie wydaje się nie być łatwa. Współczesność stawia przed wszystkimi ciągłe wyzwania, którym niekiedy nie jesteśmy w stanie sprostać. Sytuacji nie ułatwiają kolejne kryzysy – polityczne, gospodarcze, społeczne czy humanitarne.

Szczególny ciężar radzenia sobie ze wszystkimi przeciwnościami spoczywa na barkach pedagogów – ludzi odpowiedzialnych za wychowanie dzieci, młodzieży, ale także osób dorosłych. To oni, funkcjonując w takim a nie innym świecie, muszą być gotowi na właściwe jego objaśnienie swoim podopiecznym.

Bliżej odpowiedzi na zadane przeze mnie pytanie są z pewnością uczestniczki oraz uczestnicy zorganizowanej już po raz 39. Letniej Szkoły Młodych Pedagogów i Pedagożek im. Marii Dudzikowej. Przedsięwzięcie to, organizowane przez Komitet Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk, co roku gromadzi na blisko tydzień wielu młodych – nie tylko wiekiem, ale również stażem naukowym – adeptów pedagogiki, którzy mają okazję zarówno wysłuchać wykładów prowadzonych przez uznanych naukowców z różnych ośrodków akademickich (tzw. Mistrzynie i Mistrzów), jak też zaprezentować przed szerokim audytorium własne projekty badawcze. Naturalnie, nie brakuje także czasu na integrację uczestników.

Tegoroczna Letnia Szkoła została zorganizowana nad morzem, a konkretnie w Gdyni; określenie „nad morzem” jest w tym przypadku wybitnie na miejscu, ponieważ ciężar przygotowania tego prestiżowego wydarzenia wziął na swoje barki Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni. Szczególne zasługi w kontekście możliwości zorganizowania Letniej Szkoły przez WNHiS poniósł Dziekan Wydziału, prof. dr hab. Jerzy Kojkoł, z kolei nad przygotowaniami czuwała Sekretarz XXXIX LSMPiP dr Monika Popow. Swój udział w przeprowadzeniu wydarzenia mieli też doktoranci II i III roku Szkoły Doktorskiej Federacji Akademii Wojskowych w dyscyplinie Pedagogika. Nieodmiennie, nad całością przedsięwzięcia czuwały jego Kierowniczki Naukowe, będące niekwestionowanymi autorytetami polskiej pedagogiki – prof. dr hab. Maria Czerepaniak-Walczak i dr hab. Ewa Bochno, prof. UZ, kontynuujące dzieło zapoczątkowane przez śp. prof. Marię Dudzikową.

Od 13 do 18 września przestrzeń nowoczesnego Budynku Wielofunkcyjnego AMW wypełniła się 45 uczestniczkami i uczestnikami (tzw. Młodymi) oraz 18 Mistrzyniami i Mistrzami. Spośród Młodych, aż 34 osoby zdecydowały się na prezentację swoich projektów badawczych w ramach tzw. Giełdy (p)różności. Giełda ta była jednocześnie jednym z głównych punktów programu każdego dnia Szkoły, a uczestnictwo w niej pozwalało – obok prezentacji własnych koncepcji czy wyników badań – na uzyskanie feedbacku od pozostałych uczestników wydarzenia, np. co do metodologii czy przyjętych założeń badawczych. Innym z ważnych punktów LSMPiP były tzw. Wykłady Mistrzyń i Mistrzów, które – podobnie jak wystąpienia Młodych – koncentrowały się wokół hasła Szkoły, zmieniającego się co roku. Tegoroczne hasło brzmiało – nawiązując do pytania postawionego na początku – Navigare necesse est. Pedagogika w warunkach polikryzysów, napięć i niepewności. Jak się zdaje, wszystkie osoby biorące udział w LSMPiP doszły do wniosku, iż – jak ujęto w sprawozdaniu opublikowanym na stronie KNPed PAN – „Pedagogika i edukacja nie rozwiążą wszystkiego, ale mogą dać kompas, ułatwić nawigowanie w warunkach polikryzysów, w świecie gwałtownych zmian – geopolitycznych, technologicznych, kulturowych i środowiskowych”, zaś wspomniane polikryzysy mogą być szansą „na ponowne zdefiniowanie tego, co może i powinna robić pedagogika jako nauka i edukacja jako działanie” (Czerepaniak-Walczak i Bochno 2026, s. 4).

Niezależnie od naukowej części wydarzenia, jego integralnym elementem były też tzw. aktywności ludyczne. Młodzi oraz Mistrzynie i Mistrzowie mieli okazję zwiedzić kompleks AMW, odwiedzając funkcjonujące na uczelni planetarium czy wchodząc do wnętrza prawdziwego okrętu podwodnego, przystosowanego obecnie do celów szkoleniowych, a także wybrać się na spacer po plaży w Gdyni Orłowie. Czas ten owocował również nawiązywaniem nowych znajomości, które zapewne będą procentowały w przyszłości, nie tylko na polu naukowym.

Uczestniczki oraz Uczestnicy Letniej Szkoły z nieukrywanym smutkiem opuszczali Gdynię, wierząc że w przyszłym roku spotkają się w co najmniej podobnym gronie. W 2027 r. Szkoła zostanie przygotowana przez Uniwersytet Pomorski w Słupsku. Być może studenci Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej w Gdańsku również będą zainteresowani udziałem w tym wydarzeniu? Czekamy na Wasze opinie pod adresem: redakcja@wsse.edu.pl.

Bibliografia:

Czerepaniak-Walczak M., Bochno E., XXXIX Letnia Szkoła Młodych Pedagogów i Pedagożek im. Marii Dudzikowej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN – sprawozdanie, 2026, dostęp: https://knped.pan.pl/app/uploads/2026/09/Sprawozdanie-LSMPiP-im.-Marii-Dudzikowej-2026.pdf.

oska